యమునా నది ప్రక్షాళనకు కేంద్రం శ్రీకారం చుట్టుంది. యమునా నదిలోకి మురుగునీరు చేరకుండా అడ్డుకునే లక్ష్యంతో కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్‌ షా గురువారం రూ.8,941.22 కోట్ల విలువైన ఢిల్లీ జల్‌ బోర్డు ప్రాజెక్టులకు ప్రారంభోత్సవాలు, శంకుస్థాపనలు చేశారు. మొత్తం 43 ప్రాజెక్టులతో యమునా నది ప్రక్షాళనకు ఢిల్లీ ప్రభుత్వం భారీ కార్యాచరణ చేపట్టింది.
ఓఖ్లాలో రోజుకు 124 మిలియన్‌ గ్యాలన్ల మురుగునీటిని శుద్ధి చేయగల సామర్థ్యంతో కొత్త శుద్ధి కేంద్రాన్ని రూ.1,161 కోట్లతో నిర్మించనున్నారు. ఇప్పటికే ఉన్న ఎనిమిది మురుగునీటి శుద్ధి కేంద్రాలను రూ.1,041 కోట్లతో ఆధునికీకరించనున్నారు. ఈ పనులు పూర్తయితే ఆయా కేంద్రాల మొత్తం శుద్ధి సామర్థ్యం రోజుకు 78.2 మిలియన్‌ గ్యాలన్ల నుంచి 140.8 మిలియన్‌ గ్యాలన్లకు పెరుగుతుంది. దీంతో సుమారు 78.5 లక్షల మందికి ప్రయోజనం చేకూరనుంది.
మురుగునీటి సమస్య పరిష్కారానికి ప్రత్యేకంగా 29 వికేంద్రీకృత మురుగునీటి శుద్ధి కేంద్రాలు, పంపింగ్‌ స్టేషన్లను రూ.3,113.67 కోట్లతో ఏర్పాటు చేయనున్నారు. వీటి పరిధిలోకి 358 అనధికార కాలనీలు, 113 గ్రామాలు రానున్నాయి. తద్వారా సుమారు 36.29 లక్షల మంది ప్రజలకు ప్రయోజనం కలగనుంది. పెద్ద శుద్ధి కేంద్రాలను నిర్మించేందుకు తగిన స్థలం అందుబాటులో లేని ప్రాంతాల్లో ఈ చిన్న శుద్ధి కేంద్రాలు కీలక పాత్ర పోషించనున్నాయి.
చాంద్రావల్‌లో రూ.298.3 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో రోజుకు 477 మిలియన్‌ లీటర్ల నీటిని శుద్ధి చేయగల కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయనున్నారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా సుమారు 22 లక్షల మందికి నీటి సరఫరా సదుపాయం మెరుగుపడుతుందని ప్రభుత్వం అంచనా వేస్తోంది. ప్రస్తుతం అక్కడ వినియోగంలో ఉన్న 1935, 1955 సంవత్సరాల్లో నిర్మించిన పాత కేంద్రాల స్థానంలో కొత్త సదుపాయాలు అందుబాటులోకి రానున్నాయి. ముండ్కా ప్రాంతంలో రూ.225.02 కోట్లతో 4.5 కిలోమీటర్ల పొడవైన ప్రధాన మురుగునీటి కాలువను కూడా నిర్మించనున్నారు.
యమునా నది ప్రక్షాళనలో భాగంగా కేవలం నది ఒడ్డున, ఘాట్ల వద్ద చెత్తను తొలగించడం మాత్రమే సరిపోదని ఢిల్లీ జలవనరుల శాఖ మంత్రి పర్వేశ్‌ సాహిబ్‌ సింగ్‌ వర్మ స్పష్టం చేశారు. మురుగునీరు నదిలోకి చేరకుండా అడ్డుకున్నప్పుడే ఆశించిన ఫలితాలు సాధ్యమవుతాయని పేర్కొన్నారు. మురుగునీటిని సేకరించడం, శుద్ధి చేయడం, తిరిగి వినియోగించడం అనే మూడు ప్రధాన అంశాలపై ప్రభుత్వం దృష్టి సారించిందని తెలిపారు.
అక్టోబర్‌ 18న నిర్వహించిన ‘చలో యమునా’ కార్యక్రమంలో 35 వేల మందికి పైగా పాల్గొన్నారు. నది పరిసరాల్లోని 70 ప్రాంతాల్లో చేపట్టిన ఈ పారిశుద్ధ్య కార్యక్రమంలో 76,755 కిలోల పొడి చెత్తను, 9,850 కిలోల పచ్చి చెత్తను, నీటి కలుపు మొక్కలను తొలగించినట్లు ఢిల్లీ ప్రభుత్వం వెల్లడించింది.
నజఫ్‌గఢ్‌ ప్రాంతం నుంచి ఈ కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు. వీటిలో రూ.2,827.11 కోట్ల విలువైన 10 ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించగా, మరో రూ.6,114.11 కోట్లతో చేపట్టనున్న 33 ప్రాజెక్టులకు శంకుస్థాపన చేశారు. రాబోయే రెండేళ్ల నుంచి రెండున్నరేళ్లలో ఈ పనులను పూర్తి చేయాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ ప్రాజెక్టులు పూర్తయిన తర్వాత ఢిల్లీలో ఉత్పత్తయ్యే శుద్ధి చేయని మురుగునీరు కాలువల ద్వారా యమునా నదిలోకి చేరకుండా పూర్తిస్థాయిలో నియంత్రించగలమని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
యమునా నదీ ప్రక్షాళన కార్యక్రమంలో ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ప్రభుత్వం ప్రయత్నిస్తోంది. ప్రతి ఇంటి నుంచి వెలువడే చెత్తను నిర్దేశించిన ప్రదేశాల్లోనే వేయాలని, ప్రతి ఇంటికీ చట్టబద్ధమైన మురుగునీటి కనెక్షన్‌ ఉండేలా చూసుకోవాలని, నీటిని వృథా చేయకుండా పొదుపుగా వినియోగించాలని మంత్రి వర్మ ప్రజలకు విజ్ఞప్తి చేశారు.
యమునా నది ఒడ్డున ప్రజలు పుట్టినరోజులు జరుపుకుంటూనే పారిశుద్ధ్య కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనేలా ‘బర్త్‌డే విత్‌ యమునా’ పేరుతో ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని కూడా ప్రతిపాదించారు. ఇందులో భాగంగా నది తీరంలో ప్రత్యేక గుడారాలను ఏర్పాటు చేయనున్నారు. నవంబర్‌ 7న తన పుట్టినరోజును యమునా నది తీరంలోనే జరుపుకుంటానని మంత్రి వర్మ ప్రకటించారు.
ఏడాదిన్నరలో యమునా నదిలో పరిస్థితులు స్పష్టంగా మెరుగుపడతాయని, ప్రతిపాదిత ప్రాజెక్టులన్నీ పూర్తయ్యే రెండున్నరేళ్ల వ్యవధిలో మరింత గణనీయమైన మార్పులు కనిపిస్తాయని ఢిల్లీ ప్రభుత్వం ఆశాభావం వ్యక్తం చేస్తోంది. మురుగునీటి శుద్ధి వ్యవస్థల విస్తరణతో పాటు ప్రజల సహకారం కూడా తోడైతే యమునా నదిని కాలుష్యం నుంచి విముక్తి చేయవచ్చని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
