వరి ధాన్యం ఉత్పత్తిలో భారత్ ఈ ఏడాది చైనాను అధిగమించింది. ఇంత కాలం వరి ధాన్యం ఉత్పత్తిలో అగ్రగామిగా ఉన్న చైనా రెండో స్థానానికి పడిపోయింది. గత పదేళ్లలో భారత్ బియ్యం ఎగుమతులను దాదాపు రెట్టింపు చేసింది. తాజా ఆర్థిక సంవత్సరంలో 20 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నులకు పైగా బియ్యం ఎగుమతులు జరిగాయి.
అయితే దేశంలోని అనేక ప్రాంతాల వరి ధాన్యం రైతులు ఈ విజయాన్ని సంబరంగా భావించడం లేదు. రైతులు, ప్రభుత్వ అధికారులు, వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలు, భూగర్భజల డేటా సమీక్షలు చూస్తే అధిక నీరు అవసరమయ్యే ధాన్యం పంటలు ఇప్పటికే తగ్గిపోయిన భారత భూగర్భజల నిల్వలను స్థిరంగా కాని రీతిలో ఖాళీ చేస్తున్నాయనే తీవ్ర ఆందోళన స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
బోర్ వెల్ తవ్వేందుకు భారీగా అప్పులు
నీటి మట్టాలు తగ్గిపోవడంతో రైతులు మరింత లోతైన బోర్వెల్లు తవ్వేందుకు భారీగా అప్పులు చేయాల్సి వస్తోంది. హర్యానా, పంజాబ్ వంటి బియ్యం ఉత్పత్తి ప్రధాన రాష్ట్రాల్లో, పదేళ్ల క్రితం భూగర్భజలం సుమారు 30 అడుగుల లోతులోనే లభించేదని రైతులు చెబుతున్నారు. గత ఐదేళ్లలో నీటి క్షీణత వేగంగా పెరిగింది. ప్రస్తుతం రైతులు 80 నుంచి 200 అడుగుల లోతు వరకు బోర్వెల్లు వేయాల్సి వస్తోంది.
ఈ వాదనలకు పంజాబ్ అగ్రికల్చరల్ యూనివర్సిటీ పరిశోధనలు, ప్రభుత్వ డేటా కూడా ఇదే విషయాన్ని వెల్లడిస్తున్నది. “ప్రతి ఏడాది బోర్వెల్ను మరింత లోతుగా తవ్వాల్సి వస్తోంది. ఖర్చులు భరించలేనంతగా పెరుగుతున్నాయి,” అని హర్యానాకు చెందిన 50 ఏళ్ల రైతు బాల్కర్ సింగ్ అన్నారు. ఇదే సమయంలో, వరి ధాన్యం సాగుకు ప్రోత్సాహం ఇచ్చే ప్రభుత్వ సబ్సిడీలు రైతులను తక్కువ నీరు అవసరమయ్యే పంటల వైపు మళ్లకుండా అడ్డుకుంటున్నాయని ఖతార్లోని జార్జ్టౌన్ యూనివర్సిటీకి చెందిన దక్షిణ ఆసియా రాజకీయ నిపుణుడు ఉదయ్ చంద్ర చెప్పారు.
ఈ సబ్సిడీలు భారత్ గత దశాబ్దాల్లో పెరుగుతున్న జనాభాకు ఆహారం అందించడంలో ఇబ్బంది పడిన కాలంలో ప్రారంభమైనవే. వీటిలో బియ్యానికి ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చే కనీస మద్దతు ధర (MSP) ఉంది, ఇది గత పదేళ్లలో సుమారు 70 శాతం పెరిగింది. అలాగే వ్యవసాయానికి విద్యుత్పై భారీ సబ్సిడీలు ఉండటంతో నీటిని విపరీతంగా తోడుకునే పరిస్థితి ఏర్పడింది. ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ గతంలో వ్యవసాయ చట్టాల్లో సంస్కరణలకు ప్రయత్నించారు.
ప్రైవేట్ రంగం ద్వారా పంటల కొనుగోళ్లకు ప్రోత్సాహం ఇచ్చే చర్యలు కూడా అందులో ఉన్నాయి. కానీ ప్రభుత్వం హామీ ధరల వద్ద కొనుగోలు చేసే ధాన్య పరిమాణాన్ని తగ్గిస్తుందనే భయంతో లక్షలాది రైతులు ఐదేళ్ల క్రితం దేశవ్యాప్తంగా ఆందోళనలు చేపట్టారు. అవి దేశాన్ని స్థంభింపజేసి, మోదీని అరుదైన వెనకడుగు వేయాల్సిన పరిస్థితికి నెట్టాయి.
ప్రపంచ బియ్యం ఎగుమతుల్లో భారత్ వాటా 40 శాతం కావడంతో, ఉత్పత్తిలో ఏ చిన్న మార్పు జరిగినా ప్రపంచ మార్కెట్లపై ప్రభావం ఉంటుంది. అదే సమయంలో, దేశీయ అవసరాలకు మించిన స్థాయిలో భారత్ బియ్యం ఉత్పత్తి చేస్తోంది. 2023లో జనాభాలో చైనాను అధిగమించి 1.4 బిలియన్లకు పైగా జనాభాతో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద దేశంగా మారినప్పటికీ, భారత్కు ఇంత బియ్యం అవసరమా అన్న ప్రశ్న ఉత్పన్నమవుతోంది.
నీటి తవ్వకాలకు భారీ ఖర్చు
భారత్లో చాలా ప్రాంతాల్లో రైతులు ఉపరితల జలాలు, భూగర్భజలాలు రెండింటినీ వినియోగిస్తుంటే, పంజాబ్, హర్యానా వంటి ఉత్తర రాష్ట్రాల్లో బియ్యం రైతులు ప్రధానంగా భూగర్భజలాలపై ఆధారపడుతున్నారు. వర్షాలు బలహీనంగా ఉంటే భూగర్భజలాలు పూర్తిగా నిండవు. గత రెండేళ్లుగా రుతుపవనాలు బాగానే ఉన్నప్పటికీ, అధికంగా నీటిని తోడుకోవడంతో హర్యానా, పంజాబ్లోని పెద్ద ప్రాంతాల భూగర్భజలాలు ‘అతి వినియోగం’ లేదా ‘క్రిటికల్’ స్థాయిలో ఉన్నాయని కేంద్ర ప్రభుత్వం వర్గీకరించింది.
2024, 2025 ప్రభుత్వ డేటా ప్రకారం, ఈ రెండు రాష్ట్రాలు తమ భూగర్భజలాల సహజ పునరుద్ధరణ కంటే 35 శాతం నుంచి 57 శాతం వరకు ఎక్కువగా నీటిని తోడుకుంటున్నాయి. పరిస్థితిని కాపాడేందుకు 2023లో స్థానిక అధికారులు తీవ్రంగా నీరు తగ్గిన ప్రాంతాల్లో కొత్త బోర్వెల్లపై నిషేధం విధించారు. ఇప్పటికే ఉన్న బోర్వెల్లతోనే పని చేయాల్సి వచ్చిన రైతులు, పొడవైన పైపులు, శక్తివంతమైన మోటార్ల కోసం ఏటా వేలాది రూపాయలు ఖర్చు చేస్తున్నారు.
ప్రభుత్వానికి గతంలో సలహాలు ఇచ్చిన వ్యవసాయ ఆర్థికవేత్త అశోక్ గులాటి ప్రకారం, ఒక కిలో బియ్యం ఉత్పత్తికి 3,000 నుంచి 4,000 లీటర్ల నీరు అవసరం. ఇది ప్రపంచ సగటుతో పోలిస్తే 20 నుంచి 60 శాతం ఎక్కువ. పెద్ద భూములు ఉన్న రైతులు సబ్సిడీలను ఎలా వినియోగించుకోవాలో తెలుసుకుని, లోతైన బోర్వెల్లు వేయగలిగే స్థోమత ఉండటంతో ఇంకా లాభాలు పొందగలుగుతున్నారని సింగ్ చెప్పారు.
కానీ చిన్న రైతులకు పరిస్థితి భిన్నమని ఆయన అన్నారు. “నీటి మట్టం పడిపోవడం అందరికీ సమస్యే అయినా, అదనపు ఖర్చులు చిన్న రైతుల స్వల్ప ఆదాయాన్ని మరింత దెబ్బతీస్తున్నాయి.” అని అన్నారు. పంజాబ్లో ఒక్కో హెక్టార్ బియ్యం సాగుకు ఎరువులు, విద్యుత్ సబ్సిడీల రూపంలో సుమారు రూ.39,000 ఖర్చవుతోంది. అదే మొత్తంలో రూ.35,000ను తక్కువ నీరు అవసరమయ్యే పంటలు సాగు చేసే రైతులకు మళ్లిస్తే, వారి ఆదాయం నిలబెట్టవచ్చు.
