వేల కోట్ల రూపాయలను కొల్లగొడుతున్న డిజిటల్ అరెస్టుల మోసాలపై సుప్రీంకోర్టు తీవ్రంగా స్పందించింది. ఈ తరహా సైబర్ నేరాలను అరికట్టేందుకు మరింత కఠినమైన చర్యలు తీసుకోవాలని కేంద్ర ప్రభుత్వంతో పాటు బ్యాంకులు, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (ఆర్‌బీఐ), వాట్సాప్ వంటి సామాజిక మాధ్యమ సంస్థలకు స్పష్టమైన ఆదేశాలు జారీ చేసింది.
భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్, న్యాయమూర్తులు జస్టిస్ జాయ్‌మాల్య బాగ్చీ, జస్టిస్ వి. మోహనలతో కూడిన ధర్మాసనం ఈ మేరకు ఆదేశాలు ఇచ్చింది. నకిలీ పత్రాలను ఉపయోగించి డిజిటల్ అరెస్టుల పేరుతో ప్రజలను మోసం చేస్తున్న ఘటనలపై సుప్రీంకోర్టు స్వయంగా విచారణ చేపట్టిన విషయం తెలిసిందే. ‘ఇన్ రీ: విక్టిమ్స్ ఆఫ్ డిజిటల్ అరెస్ట్ రిలేటెడ్ టు ఫోర్జ్డ్ డాక్యుమెంట్స్’ పేరుతో ఈ కేసు విచారణ కొనసాగుతోంది. అక్టోబర్ 29న జరిగిన విచారణకు సంబంధించిన ఉత్తర్వులను తాజాగా వెలువరిస్తూ తదుపరి విచారణను నవంబర్ 23కు వాయిదా వేసింది.
ఈ విచారణలో వాట్సాప్ తరఫున హాజరైన సీనియర్ న్యాయవాది కపిల్ సిబల్, ఇప్పటికే డిజిటల్ అరెస్టు మోసాలకు పాల్పడుతున్నట్లు గుర్తించిన సుమారు 9,400 ఖాతాలపై చర్యలు తీసుకున్నట్లు కోర్టుకు వివరించారు. అనుమానాస్పద ఖాతాలను గుర్తించి వినియోగదారులను ముందుగానే అప్రమత్తం చేసే సాంకేతిక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేస్తున్నట్లు కూడా తెలిపారు. అయితే ఈ చర్యలకు సంబంధించిన పూర్తి వివరాలతో అఫిడవిట్ సమర్పించాలని సంస్థకు సూచించారు.
బ్యాంకుల బాధ్యత విషయంలోనూ సుప్రీంకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. ఖాతాదారుల లావాదేవీల చరిత్ర బ్యాంకుల వద్ద అందుబాటులో ఉంటుందని, సాధారణంగా చేసే లావాదేవీలకు భిన్నంగా ఒక్కసారిగా భారీ మొత్తంలో డబ్బు బదిలీ చేయడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు బ్యాంకులు ఎందుకు అప్రమత్తం కావడం లేదని ప్రశ్నించింది. అనుమానాస్పద లావాదేవీలను గుర్తించిన వెంటనే తాత్కాలికంగా నిలిపివేయాలని, సంబంధిత పోలీస్ స్టేషన్‌కు సమాచారం అందించాలని, అవసరమైతే ఖాతాదారుడిని నేరుగా సంప్రదించి లావాదేవీ నిజమైనదో కాదో నిర్ధారించాలని సూచించింది.
బ్యాంకులు తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోకపోవడం వల్లే సైబర్ మోసం జరిగిందని విచారణలో తేలితే బాధితులకు జరిగిన నష్టాన్ని సంబంధిత ఆర్థిక సంస్థలే భర్తీ చేయాలని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. బాధితులకు జరిగిన నష్టం కంటే తక్కువ కాకుండా పరిహారం చెల్లించేలా ఆర్‌బీఐ రూపొందించే నిబంధనల్లో తప్పనిసరి నిబంధనలు ఉండాలని పేర్కొంది. డిజిటల్ మోసాలను ముందుగానే గుర్తించడంలో విఫలమైన ఆర్థిక సంస్థలపై జవాబుదారీతనం ఉండాలని ధర్మాసనం అభిప్రాయపడింది.
డిజిటల్ అరెస్టుల పేరుతో జరుగుతున్న మోసాల వల్ల ఈ ఏడాది ఇప్పటివరకు బాధితులు సుమారు రూ.800 కోట్లు నష్టపోయినట్లు సుప్రీంకోర్టు ప్రస్తావించింది. సైబర్ నేరాలు గతంతో పోలిస్తే 50 శాతం తగ్గినట్లు నివేదికలు చెబుతున్నప్పటికీ, ప్రజలు భారీ మొత్తాలను కోల్పోతుండటంపై ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. ఆర్‌బీఐ ప్రతిపాదిస్తున్న నిబంధనలు కేవలం మార్గదర్శకాలుగా కాకుండా, బ్యాంకులు తప్పనిసరిగా అమలు చేయాల్సిన విధంగా ఉండాలని న్యాయస్థానం అభిప్రాయపడింది.
దేశంలోని కేసుల వివరాలు ఇవ్వండి
దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో నమోదైన డిజిటల్ అరెస్టు మోసాల కేసుల వివరాలను కూడా సుప్రీంకోర్టు కోరింది. ఇప్పటివరకు ఎన్ని ఎఫ్‌ఐఆర్‌లు నమోదయ్యాయి, వాటిపై ఎలాంటి దర్యాప్తు జరుగుతోంది, నిందితులను పట్టుకోవడానికి ఎలాంటి చర్యలు తీసుకుంటున్నారు అనే వివరాలను సమర్పించాలని ఆదేశించింది. ఈ తరహా నేరాలను నిరోధించడం, గుర్తించడం, నిందితులను విచారించి శిక్షించే విషయంలో తమ సూచనలను కూడా అందించాలని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల పోలీసు ఉన్నతాధికారులను ఆదేశించింది. ఆయా రాష్ట్రాల డీజీపీలు ఈ ఆదేశాల అమలును పర్యవేక్షించాలని స్పష్టం చేసింది.
డిజిటల్ అరెస్టు మోసాల్లో సైబర్ నేరగాళ్లు పోలీసు, సీబీఐ, ఈడీ, న్యాయస్థానాల అధికారులమంటూ ప్రజలకు ఫోన్ లేదా వీడియో కాల్స్ చేస్తున్నారు. మనీలాండరింగ్, మాదకద్రవ్యాల రవాణా, అక్రమ లావాదేవీల కేసుల్లో మీ పేరు ఉందని బెదిరిస్తూ, అరెస్టు చేస్తామని భయపెడుతున్నారు. కొన్నిసార్లు నకిలీ అరెస్టు వారెంట్లు, సుప్రీంకోర్టు ఉత్తర్వుల పేరుతో తయారుచేసిన పత్రాలను చూపిస్తూ బాధితులను నమ్మిస్తున్నారు. విచారణ పూర్తయ్యే వరకు ఎవరికీ ఫోన్ చేయకూడదని, ఇంటి నుంచి బయటకు వెళ్లకూడదని చెబుతూ నిరంతరం వీడియో కాల్‌లో ఉంచుతున్నారు. చివరకు కేసు నుంచి బయటపడాలంటే డబ్బులు బదిలీ చేయాలని ఒత్తిడి తెస్తున్నారు.
ఈ తరహా మోసాలకు విద్యావంతులు, ఉద్యోగులు, వ్యాపారవేత్తలు, వృద్ధులు కూడా బాధితులవుతున్నారు. ముఖ్యంగా అరెస్టు భయం, పరువు పోతుందనే ఆందోళనను ఆసరాగా చేసుకుని నేరగాళ్లు లక్షల నుంచి కోట్ల రూపాయల వరకు దోచుకుంటున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో డిజిటల్ అరెస్టు మోసాలను అరికట్టేందుకు కేవలం ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం సరిపోదని, బ్యాంకులు, సామాజిక మాధ్యమ సంస్థలు, పోలీసు వ్యవస్థ సమన్వయంతో పనిచేయాల్సిన అవసరం ఉందని సుప్రీంకోర్టు తాజా ఆదేశాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఈ కేసుపై తదుపరి విచారణ నవంబర్ 23న జరగనుంది.
